Trong tang tục truyền thống Việt Nam, khái niệm Trùng tang liên táng được xem là điều rất kiêng kỵ. Dân gian cho rằng nếu người mất phạm “trùng tang”, trong gia đình có thể tiếp tục xảy ra tang sự. Vì vậy từ lâu các thầy tang lễ, thầy địa lý và thầy pháp đã truyền lại nhiều phương pháp tính và nhận biết trùng tang, nhằm chọn ngày chôn cất hoặc làm lễ giải hạn.

Những cách tính này chủ yếu được ghi chép trong các sách tang lễ dân gian, sách Tam giáo và các bản chép tay của thầy pháp, phổ biến ở miền Bắc Việt Nam.

Dưới đây là tổng hợp một số cách tính thường gặp.

1. Cách tính Trùng Tang theo Tuổi âm của người mất

Đây là cách phổ biến nhất trong dân gian.

Trước hết phải tính tuổi âm (tuổi mụ) của người qua đời. Sau đó đếm theo vòng tuần hoàn của 12 địa chi để xác định rơi vào cung nào trong ba trạng thái:

• Trùng tang

• Thiên di

• Nhập mộ

Trong bảng tính dân gian thường chia thành ba nhóm cung:

Cung Thiên Di

Tý – Ngọ – Mão – Dậu

Cung Nhập Mộ

Thìn – Tuất – Sửu – Mùi

Cung Trùng Tang

Dần – Thân – Tỵ – Hợi

Nếu tuổi người mất rơi vào cung Trùng Tang, dân gian cho rằng có khả năng phát sinh tang sự tiếp theo nên phải xem kỹ ngày giờ chôn cất.

2. Phép tính Đại – Tiểu – Số – Liên – Tiết

Một số sách tang lễ ghi lại cách tính cổ truyền như sau:

• Nam khởi tại cung Dần, đếm thuận theo vòng địa chi.

• Nữ khởi tại cung Thân, đếm nghịch.

Từ điểm khởi đầu đó tiếp tục đếm theo tuổi người mất, đến đâu thì dừng tại cung đó.

Sau khi xác định được cung tuổi, tiếp tục lấy cung kế tiếp làm tháng Giêng, rồi lần lượt tính đến tháng người mất, sau đó tính tiếp ngày và giờ.

Khi hoàn thành bốn bước:

• năm

• tháng

• ngày

• giờ

nếu các cung rơi vào Dần – Thân – Tỵ – Hợi thì được xem là phạm trùng tang.

Ngược lại:

• Thìn – Tuất – Sửu – Mùi là Nhập mộ

• Tý – Ngọ – Mão – Dậu là Thiên di

3. Trùng Tang Liên Táng

Trong dân gian còn có khái niệm Trùng tang liên táng, nghĩa là người chết phạm ngày giờ đặc biệt khiến trong họ có thể tiếp tục có người mất.

Một số sách tang lễ ghi các trường hợp thường gặp:

• Tuổi Thân – Tý – Thìn chết vào năm, tháng, ngày, giờ Tý

• Tuổi Dần – Ngọ – Tuất chết vào năm, tháng, ngày, giờ Hợi

• Tuổi Tỵ – Dậu – Sửu chết vào năm, tháng, ngày, giờ Dần

• Tuổi Hợi – Mão – Mùi chết vào năm, tháng, ngày, giờ Thân

Những trường hợp này được gọi là trùng tang liên táng, mức độ nặng hơn trùng tang thông thường.

Dân gian còn truyền rằng:

• Trùng tang nhất xa: ba người chết theo

• Trùng tang nhị xa: năm người chết theo

• Trùng tang tam xa: bảy người chết theo

Tuy nhiên đây chỉ là quan niệm tâm linh dân gian, không có chứng cứ khoa học.

4. Kiêng kỵ tuổi khi khâm liệm

Ngoài việc tính trùng tang theo ngày giờ mất, tang tục Việt Nam còn có một số kiêng kỵ về tuổi khi khâm liệm.

Thường tránh:

• người tam hợp tuổi với người mất

• người xung tuổi với người mất

• người hình khắc trong vòng địa chi

Ví dụ trong nhiều sách tang lễ ghi:

• tuổi Thìn – Dần – Thân không nên trực tiếp khâm liệm.

• con trưởng, cháu trưởng hoặc dâu trưởng có tuổi xung cũng nên tránh.

Những kiêng kỵ này xuất phát từ quan niệm âm khí và mối quan hệ huyết thống trong tang lễ.

5. Một số ngày dân gian cho là dễ phạm trùng tang

Một số sách tang lễ còn liệt kê các ngày trong tháng nên tránh chôn cất, ví dụ:

• Tháng Giêng: ngày 7 – 19

• Tháng Hai, Ba: ngày 6 – 18 – 30

• Tháng Tư: ngày 4 – 16 – 28

• Tháng Năm, Sáu: ngày 3 – 15 – 27

• Tháng Bảy: ngày 1 – 12 – 25

• Tháng Tám, Chín: ngày 12 – 24

• Tháng Mười: ngày 10 – 22

• Tháng Mười Một, Chạp: ngày 9 – 21

Theo kinh nghiệm dân gian, nếu chôn cất vào các ngày này thì trong vòng vài tháng hoặc vài năm có thể phát sinh tang sự tiếp theo.

6. Mức độ của Trùng Tang

Trong các sách tang lễ cổ còn phân chia mức độ nặng nhẹ:

• Trùng tang năm: nặng nhất

• Trùng tang tháng: nhẹ hơn

• Trùng tang ngày: nhẹ nữa

• Trùng tang giờ: nhẹ nhất

Nếu phạm cả năm – tháng – ngày – giờ thì được xem là trường hợp rất nặng, dân gian thường phải làm lễ giải trùng tang.

7. Nhìn nhận về các cách tính

Các phương pháp trên chủ yếu là kinh nghiệm và tín ngưỡng dân gian, hình thành trong bối cảnh người xưa chưa hiểu rõ về bệnh tật hay quy luật tự nhiên.

Ngày nay nhiều gia đình vẫn xem trùng tang như một yếu tố tâm linh, nhưng khi làm tang lễ thường kết hợp thêm:

• chọn ngày theo lịch Can Chi

• xem giờ hoàng đạo

• tham khảo phong thủy âm trạch

để việc an táng được thuận lợi và yên tâm hơn.